EKŞİ MAYA
“Ben sana dedim abi, manyak bu şoför durmaz diye!”
Muavinin sesi alaycı ve kıkır kıkırdı. İçeri giren adamın ellerinde poşetler vardı. Muavine aldırmadan hızla yürüyordu. Aceleyle oradan oraya savrulan telaşlarından adam da telaşlanmıştı ama içindekini dışa sızdırmayan bir dinginlik zırhı da kuşanmıştı. Sanki poşetler onu oradan oraya çekiştiriyor ve onlar nerede isterse adam da orada duruyordu. Otobüs inadına hızla dönerken adamın savruluşu içimi sızlatıyordu. Rengini tam tarif edemediğimiz kumaş pantolonlardan giymiş, yakalı ve üstü çizgili tişörtünü de pantolonunun içine sokup aşikarda kalan kemerini iyice sıkmış kan ter içinde, nefes nefese fakat inadına sakinceydi. Siz onun bu haline ve hareket eden otobüsün gideceği yöne bakıp telaşlanmaya hazırlanırken o kendinden emin, yaptığı işin fevkalade ciddiyetinde, bir aksilik çıkmayacağının emniyetinde, aynı işi defalarca yapmış olmanın rahatlığıyla ve nezaketiyle savrula savrula otobüsün içinde oradan oraya poşetlerin de gayretiyle ilerliyordu. Otobüs de onunla birlikte ağır ağır ilerlerken arkamda oturan amcanın söylenen sesini son üç saattir aynı cümle suretinde duyuyordum. “Vallahi yakacağız bileti arkadaş bu nedir yarım saate bi dur yarım saate bi kontrol. Hamaney’in şeyleri bunlar…” Arada “Hıım humm..” asabi bir homurtunun ardından öfkeyle unuttuğu kelimeyi hatırladı. “Askerleri işte!” Yalnız, adam içeri girince cümlenin sureti biraz değişti. Sözünü jandarmalardan adama çevirdi. “Yav gardaşım geç kaldıracaksın, uçağı kaçırtacaksın bize!” ardından muavine de payını vermeyi ihmal etmedi. “Duman ederim hepinizi yetişemezsem haa!” Amcanın üç cümle arasındaki ses tonundan asıl derdinin uçak değil de hükümet olduğunu anlayıverdik. Yani otobüs her otogara girip çıkabilir, birileri otobüsü eğleyebilir falan ama çevirme olamaz. Uçak diğer sair sebeplerle kaçarsa pek sıkıntı değil de kimlik kontrolünden kaçarsaa… Batsın bu dünya. Her ne kadar bunu sezinlesem de amcanın üstümüzde kurduğu baskının etkisiyle inip de tuvalete gidemiyorum korkumdan. Her otogara girdik ama amcanın hışımla üstümüze püsküren aceleci korlarından başımızı kaldırıp da “Bi lavaboya gidip gelsem bekler misiniz?” falan diyemiyoruz. Yol boyu içtiğimiz su, çay, kahve nereye gidecek? Klimayı da kutup esintisi olarak verdiler otobüse, terle atma gibi bir şansımız da yok. Yanımda oturan abla ayak bileklerine kadar inen kalın hırkasına sarınmış ben incecik şalın altına büzüşmüşüm dizlerimi karnıma çekip. Tepemdeki kısmı kapatsam da ısınamıyoruz. Bir kamyon kasasında sınırı geçmeye çalışan örtü altındaki mülteci kıvamında tenasül uzvum pet şişeye girecek şekil olsa hani şöyle şalı omzumdan aşağılara sarkıtır gibisinden bir şansım olur muydu acaba diye düşünceler de geçmiyor değil aklımdan. Beş on yaşında da değiliz o iş yaş başka bir şey düşün, diye beynimi idrar içinde yüzdürmekteyim.
Senede anca bir otobüs yolculuğu yapınca sudan çıkmış balık şaşkınlığında ağzımı açıp açıp kapatıyorum her gördüğüme. Gecenin ikisinde binince uyku da hak getire. Zihnimi şöyle paraşütle dışarı sarkıtayım da kendini kurtarsın diye cam kenarı alıyorum bileti ama bedenle bütün mübarek işte içeri içeri savruluyor. Bu otogardan aldığımız yolcu teyze grubu da biner binmez altını üstüne getirdi otobüsün ve arka beşliye dizildiklerinden beri bundan daha fenasını nasıl yapabiliriz diye kulis halindeler. Muavin gruptan birini kendi koltuğuna oturttu ön tarafa. Kalanlar da en arkaya yerleştirildiler. İlla birlikte oturmak istediklerinden yerlerinde hiç rahat değiller ama. Kıvır kıvır kıvranıyorlar fısıl fısıl düdüklü tencere ayarında kaynıyor, pelte kıvamında muhabbetleriyle her yere yayılıyorlar. Tiz çığlıklarına az kaldı hissediyoruz hepimiz. Arkada, yanlarında köşede bindiğinden beri mışıl mışıl huzurla uyuyan adamı gözlerine kestirdiler. Muavini çağırıp adamcağızı uyandırdılar öne gönderdiler. Altın kızlar, beşibiyerde nihayet dizildiler. Öndeki teyzeyi de yanlarına çekip rahata erecekler derken gelen teyze söylene söylene oturdu yanlarına. “Beni niye getirdiniz buraya ayol önde önümü göre göre ferah feza gidiyordum ben!” De bi otu bakalım işte hep birlikte iyi bööle, falan dediler ama teyze hiç memnun değil halinden. Söylene söylene aynı cümleyi kafasında, dilinde döndüre döndüre bezdirdi hepsini. Bu sefer yeni bir düzen planı daha geçirdiler kafalarından fiskos fiskos… Söylesek de şu senin oturduğun koltuğun yanındakiler arkaya gelse de biz hepimiz öne geçsek, dediler. Gayet de ciddiler. “Muavin oğlum al şunu buradan. Koy onu oraya. O da olmadı mı, ötekileri şuradan kaldır, bizi de şuraya yerleştir!” gibi bir rahatlıkla konuşup konuşup “Ne olacak tabi canım kalkıversinler oturuversinler…” hevesindeler. Tabi ne mahsuru var böyle? Herkes sizin keyfinize göre dönsün dursun otobüsün içinde. Onu da deneyelim, bunu da. Siz bi oturun yine değiştiririz koltuğunuz rahat değilse şoför abiyi falan alırız sizin yerinize, gidersiniz ferah feza.
Bir taraftan yerini yadırgayan teyze grubunun muavini Alaaddin’in cini zannetmeleri ve muavinin “Dile benden ne dilersen!” falan dediğini farz ettiklerinden ilk dileklerinin kabulüyle ikinci ve üçüncüyü de hallederiz nasılsa havaları… Bir taraftan uçağa yetişecek gurbetçi amcamızın her gelişmeyi uçak saatine bağlayıp darlamaları… Öteki taraftan da işte ekmeğinin peşinde, yolculardan önce otobüsün içine atlayıp beş dakikada elindekileri satıp bitirmek için otobüsün koridorunda önden arkaya ilerleyen ve bizi ekmek almaya mecbur bırakan adamın üstümüzde psikolojik baskı oluşturan tavırları… Hepsine hak veren tarafımla hepsini otobüsten aşağı atmak isteyen tarafım savaş halinde. Ya da kendim atlayacağım bir cinnet haliyle. Onu da yapmışlığım var ama o zamanki yolculuğum iki saatlikti ve otobüsün, minibüsün biri geçmese biri geçerdi illaki. Gerçi sabahın kör karanlığında ara yolda bir köyün ortasında inivermiştim de ana yola kadar yürümüştüm valizimle. Minibüste yerimi başkasına verip beni tabureye koyan şoförle kavga etmemek için beş on dakika anca dişimi sıkmıştım. Bir de benim taburede oturuşumdan rahatsız olan “Herkesi alıyor sıkış tepiş gidiyoruz!” diye söylenen amcaları, teyzeleri dinleye dinleye geçmezdi o yol. “Durun müsait bir yerde, ineceğim ben!” demiştim. Etme, gitme diyen şoförle de edemediğim kavgamı ettim. O zaman iyi ki de inmişim. Ana yoldan konforlu bir otobüse binip rahat rahat gideceğim yere yetişmiştim. Ama şimdi iki saatlik şehir içi bir minibüste değilim ki sekiz saatlik yolun daha başında valizlerle çantalarla inip de nereye gideyim? Otobüs bileti bulamam, otostop çekemem, bu kadar insanın duygu düşünce dünyasını da çekemem; garip, çaresiz ve de tekinsiz bir haldeyim. Yolculukta kulaklıkla müzik dinleyebilenlere, kitabına, filmine, telefonuna gömülebilenlere imrenmekteyim. Her uyarana antenlerini diken kafamın içine tüküreyim. Ben böyle değildim. Neyse o hikâyeyi geçeyim…
Karmakarışık duygularım vücudumdaki kanla tepeme çıktığı anda başımın üstüne bir delik açıp kanı fışkırtacak adam da yavaş yavaş bana doğru ilerliyordu. Elindeki poşetlerle otobüsün sonuna da sesini duyurup otobüs otogardan çıkmadan kendini arka kapıdan atıp gidecekti belli ki. Ben de tam o arka kapının karşısındaki koltuktayım aksi gibi. Başımı cama dayayıp hiç yüzüne bakmasam mı, duymazdan mı gelsem, kitabıma dalmış gibi mi görünsem… Hay Allah bir kulaklığım olsa gözlerimi kapar kurtulurdum. Kulaklık olmasa da uyuyor görünemez miyim? İşte bunları yapabilecek biri değilim. Anca aklımdan geçirir geçirir zihnimin ırzına geçerim. Rol yapamayan kendine dürüst biriyim. Tamam âlâ pek güzel böylesi de ben o ekmeği nasıl reddedeceğim. Kendime dürüstlüğümün yanına insanları incitme korkumu kim koyduysa onunla bir tanışmalıyım. Yok ki ikisini geçindirebilme becerim. “Teşekkürler, istemiyorum!” diyeceğim bu kısmı kolay ama o bir kez daha ısrar edecek “Abla ekşi mayalı!” diyecek ve ben ikinci kez söylenen bir şeyi geri püskürtme yeteneğinde değilim. Üstelik bu iki üç cümlelik muhabbette adamın dışını içini x ışınlarımla tarayıp garanti merhamet bölmemde tüm verileri işleyeceğim. Eee sonra? Elimde kocaman ekmek poşetiyle varacağım yere kadar kendime kızıp söyleneceğim. Hadi bakalım geçmişi, şimdiyi, geleceği aynı anda kafamın içine boca ettim. Bu karmaşa benim eserim. Bulamaçtan hallice eserimle de övünemeyeceğim. Beni yol tutmaz ama garip bir bulantı içindeyim. Hani böyle kremalı bir pasta getirmişler önüme de tabağın kenarındaki çatalın bulaşık olduğunu fark etmişim. Üstelik az önce başkası yemiş o çatalla ve yıkamaya çalışan kişi özensizce bulaşık suyuna daldırıp çıkarmış gibi. Islak, yarı sıyrılmış, çatallı bir bulantı geziyor içimde. Kendime ve otobüse tahammülümün sonuna geldim, derken…
-Öğretmenim!
Alışkanlıkla “Söyle yavrucum!” diyecektim. Şöyle üç beş saniye ekmek satan adamın ışıklı gözlerine kilitlendim. Adamın gözleri aynı kaldı. Saçları siyaha boyandı. Göz kenarlarındaki alnındaki kırışıklıklar dağıldı, ten rengi açıldı, yanaklarındaki gözenekler kapandı ve oralara hafif bir pembelik yayıldı. Boynu inceldi, gerginleşti, gıdısı geri çekildi, ferah bir kolonya sürünmüş gibi tazelendi. (“Hangi güzellik salonu bu ablacım?” diye dalga geçmeyin!) Üstündeki yakalı çizgili tişörtünün yakası bembeyaz kesildi. Tişörtün kolları uzadı, mavilendi. Önü şöyle yandan düğmeli. Soldaki mendil cebinin etrafında yağ izleri… Rengi tarifsiz kumaş pantolonun dizleri hafiften eskidi, pantolon ceplerinin etrafında un lekeleri belirdi… Ayakkabılarına indirmedim gözlerimi ama bakmadan gören gözlerimle bildim, onlar da küçülüp eskidi, bağcıkları çözüldü. Elindeki ekmek poşetlerini aldı birileri. Bizi yirmi yıl öncesine, bu içinden geçtikleri şehrin en ücra mahallesine götürdü. Mahalledeki iki katlı okulun içine girdik. Mermersiz, fayanssız kapkara zemini geçip merdivenlerden yukarı çıktık. Hemen sağdaki sınıfa yöneldik. Ben tahtanın önünde durdum, o kapının girişinde. Bana bakıyor mahcup ve korku dolu gözlerle.
-Neden geç kaldın Hidayet?
-Babamla ekmekleri dağıttık, öğretmenim.
-Geç otur, Hidayet. Dersimize devam edelim.
Buğdayın yolculuğunu, ekmeğin soframıza buyuruşunu anlatmalıydım, anlattım. O günden sonra hiç geç kalmadı falan değil. O günden sonra arkadaşları alay etmedi de değil. Geç kaldığı da oldu, onunla gülüp eğlendikleri de. Sadece o gün Hidayet yaptığı işle gönendi. Bu kadar! Ders bitti sınıftan çıktık, okuldan çıktık, mahalleden ayrılıp otobüste karşılıklı durduk. Öğretmenim, deyişine nihayet “Hidayet!” diye cevap verebildim. Otobüs otogardan epey uzaklaşmıştı. Şoför insafa gelip yavaşladı ve şehri çıkmadan durdu. Hidayet önlüğünden soyundu. Yaşı otuzu buldu. Üstünde ekmek kokusu. Bir bana bir de otobüsün açık kapısına baktı. “Geç otur, kaldığımız yerden devam edelim dersimize.” demek geçti içimden. Vazgeçtim.
-Yolculuğunu uzatacaksın ekmeklerin Hidayet!
Buyur etmişim de yine sınıfa girmiş gibi gülümsedi. Kalan iki üç ekmeği elinde şöyle bir derledi, göğsüne doğru yükseltti.
-Hayırlı yolculuklarımız olsun öğretmenim!
İnsanın mayası, tabirinden hoşlanmadığımı fark ettim ardından bakarken. Otobüsteki ve kafamın içindeki karmaşayı da aldı götürdü Hidayet. Derlenip toplandım, üç beş kelimelik tenha bir odadayım şimdi: Ekşi, maya, ekmek, insan, nimet… Ve birazcık huzur, nihayet.